YAZARLAR

Sigortasız çalışan ne yapmalı?

MERSİN'den okurumuz Emin Yılmaz soruyor: “Bünyamin bey, iki senedir çalışıyorum ama patron “bugün yapacağım, yarın yapacağım” diyerek beni oyaladı, sigortalı yapmadı.

MERSİN'den okurumuz Emin Yılmaz soruyor: “Bünyamin bey,iki senedir çalışıyorum ama patron “bugün yapacağım, yarınyapacağım” diyerek beni oyaladı, sigortalı yapmadı. Şimdi de iştençıkartmak istiyor, ne yapmalıyım, hakkımı nasıl ararım? Ayrıntılıaçıklayın lütfen.”

Sayın okurumuz, ülkemizde işe giren birinin sigortalı çalışmasıkanun gereğince zorunlu, seçimlik değil. Buna sosyal güvenliktezorunluluk ilkesi adını veriyoruz.

Yani bir işyerinde işe başlayan kişinin yasal süresi içerisindeSGK’ya tescilin yaptırılması ve adına her ay hizmet ve kazançbildiriminde bulunulması zorunlu. Bu bildirimleri işçi değilişveren yapmak zorunda…

Ancak ne yazık ki, ülkemizde sigortasız çalışma çok yaygın. Epeyazalmış olsa da çalışanlardan yüzde 32’si kayıtdışı çalışıyor.

Başka bir deyişle on çalışandan üçü sigortasız, SGK’yabildirilmeden, emekli olma hakkını kaybederek çalışıyor. Bu rakamtarım sektöründe daha yüksek…

Kayıtdışı ve sigortasız olarak çalışıyorsanız ne yapmalısınız,ne gibi haklarınız var, haklarınızı nasıl arayabilirsiniz?Ayrıntılı olarak açıklayalım.

SGK DENETİM YAPIYOR!

Sigortasız olarak çalıştırılan kişiler bu durumu SGK’ya şikayetedebilir.

Buna göre çalışanın SGK’ya ALO 170 Çalışma ve Sosyal GüvenlikHattına yada dilekçe ile yapacağı şikayet sonrasında SGKDenetmenleri/Müfettişleri tarafından hizmetlerinizin kayıtlardantespit edilmesi söz konusu olur. ALO 170 hattını aramakücretsizdir.

Bu yola özellikle işyerinde çalışırken başvurmak lazım kimüfettiş/denetmen sizi işyerinde görsün…

İşyerinde çalıştığınız sırada gelecek bir Müfettiş/Denetmengeriye dönük olarak bir yıla kadar hizmetinizi tespit edebilir.Bunun için gelen Müfettiş/Denetmene beyan vermeniz ve imzalamanızyeterlidir.

Bir yıldan çok hizmetlerin tespiti için ise çalışanın elindesigortasız çalıştığı dönemlere dair maaş bordrosu, resmi belge,maaş dökümü, noter belgesi, bankaya verilen maaş yazısı gibi“sonradan düzenlenebilir nitelikte olmayan” belgelerin olmasıgerekir.

HİZMET TESPİT DAVASI AÇABİLİRSİNİZ

Diyelim SGK’ya şikayet etmenize karşın bir sonuç alamadınız…

İdari aşamalarda hakkınızı alamayanların ikinci bir yol olarakçalışanların haklarını almak için yetkili İş Mahkemesi’ne “hizmettespit davası” açması da mümkün.

Bunun için de çalışanın işten ayrıldığı yılın sonundan itibarenbeş yıllık süre içerisinde dava açması gerekir, yoksa dava açmahakkı zamanaşımına uğrar.

Beş yıllık süre, birden çok işyerinde çalışmışsanız her birişyeri için işten ayrıldığınız tarih itibariyle ayrı ayrıhesaplanır.

Eğer beş yıllık süre geçtiyse hâkim davayı zamanaşımındandüşürür; geçmemişse inceler.

MAHKEMEDE ŞAHİT GÖSTEREBİLİRSİNİZ

Hakkınızı SGK’da veya Çalışma Bakanlığında ararken genel birkural var: Ya işyerinde fiilen çalışırken görüleceksiniz (ki o dasize en fazla geriye doğru bir yıl hizmet kazandırır) ya daelinizde maaş bordrosu, resmi belge, maaş dökümü, noter belgesi,bankaya verilen maaş yazısı gibi “sonradan düzenlenebilir nitelikteolmayan” belgelerin olacak…

Yani SGK müfettişi/denetmeninin tespit imkanları sınırlıdır.Müfettişler ifadeye göre, şahitlere göre size emeklilik günükazandıramaz… Velev ki gerçekten işyerinde sigortasız çalıştığınızakanaat getirse bile…

Yani idari aşamada tespit imkanları sınırlı…

Ama iş mahkemesinin hâkimi belge zorunlu olmadan şahitler yadasair deliller ile vicdani kanaatine göre hüküm kurabilecektir.

Türkçesi: Mahkemede göstereceğiniz şahitler ile kazanmaolasılığınız yüksek…

SİGORTASI DÜŞÜK GÖSTERİLENLER...

Kayıtdışı istihdamın bir türü de çalışanların aldıkları gerçekücret üzerinden değil, daha düşük ücretler üzerindenbildirilmesidir.

Ücretleri eksik gösterilen pek çok çalışan asgari ücretüzerinden sigortalı olarak bildirilmektedir.

SGK’ya ücretlerin eksik bildirilmesi çalışanların geleceğindençalmak, yaşlılıktaki nafakasından kar etmektir.

Bu şekilde ücretleri aldıkları gerçek ücret üzerindenbildirilmeyen kişiler de SGK müfettişleri/denetmenleri yada mahkemetarafından tevsik edilmesi kaydıyla eksik kazançlarını gerçektutarına yükseltebilirler.

EMEKLİLİK GÜNÜNÜ KAZANABİLİRSİNİZ...

Mahkeme yoluyla yada SGK müfettişleri/denetmenlerinin raporlarısonucu işyerinde çalışmasına karşın sigortalı olarak bildirilmediğitespit edilen çalışanların sigortasız çalıştırıldığı günlersigortalı hale gelir.

Bu sigortalının eksik bildirilen hizmet günleri tamamlanır yadaeksik bildirilen maaş tutarları varsa bu tutarlar gerçek tutarınayükseltilir.

SGK tarafından bildirilmeyen hizmeti tespit edilenlere, eksikgünleri hizmet dökümlerine eklenir. Böylece çalışanın hiçbir kaybıolmaz.

Eksik günler tespit edilirse emeklilik için de günkazandırır.

Yani SGK’ya şikayet etmek veya iş mahkemesine dava açmak sizinher zaman lehinize…

---

Kıssadan Hisse

“İnsanın en büyük düşmanı, doğrudan doğruyakendisidir.”

— Çiçero

---

Sorularınız için:

www.twitter.com/bunyaminesen

www.facebook.com/bunyaminesen.yazilar

Yazarın önceki yazıları için:

/yazar/bunyamin-esen-181.html

Yazarın yazı arşivi için:

http://www.inter/bunyamin-esen-1081z.htm

Yorumlar3 yorum