YAZARLAR

Biyoteknoloji Kullanılarak Geliştirilmiş Tohumlar 4

Kısır Tohumlar-Terminatör Tohumlar

Muhammet Şakiroğlumsakiroglu@gmail.com

Kısır Tohumlar-Terminatör Tohumlar

Bazı tohum şirketlerinin 1990’lı yıllarda ABD TarımBakanlığı’ndaki bazı araştırıcılar ile beraber GURT (Geneticuse restriction Technologies) adlı bir teknolojiyi patentlemeçalışmaları ilginç bir teknolojik uygulamayı bir anda kamuoyugündemine taşıdı. 1989 yılından itibaren peyderpey artan patentbaşvuruları 1997 ile 2007 yılları arasında zirve yaptı. 2007yılından sonra bu alana yapılan bilimsel yatırım da patentbaşvuruları da azalmış görünmektedir. Halk arasında Terminatörteknolojisi olarak adlandırılan bu teknoloji ile ilgili kısa süredegeniş bir sosyal farkındalık ve toplumsal muhalefet oluştu.

Tohumların biyoteknolojik uygulamalar (GDO) sayesinde kısır halegetirilmesi ile bu tohumların bir sonraki sene çiftçiler tarafındanekilmesinin önü alınmaya çalışılmaktadır. Tohum sektöründe çalışanfirmalar, geliştirdikleri tohumları çiftçilere her sene satmakistemektedirler. Ancak bunun önündeki en büyük engel, çiftçilerinürettiği tohumu bir sonraki sene ekme becerisidir. Bu doğal olarakşirketlerin istemediği bir durumdur. Tohum elde etmenin zor olduğuürünlerde (sebze- meyve gibi)  çiftçiler ya da üreticilertohum elde etmekle uğraşmak yerine, bu tohumları satın almayı dahapratik buldukları için şirketlerden tohum satın almaya devametmektedirler. Tohum şirketleri bu tür bitkilerde tohum satmakonusunda ciddi bir kaygı taşımamaktadırlar. Ancak tarımsal ürününaynı zamanda tohum olduğu bitkilerde (örneğin tahıllar) ürünün birkısmı gelecek yıl için tohum olarak saklanabilmektedir. Dolayısıylaçiftçiler bir kere tohum sahibi oldular mı bir daha şirketlerdenveya tedarikçilerinden tohum almak zorunda değiller. Her sene kendiürettiklerinin bir kısmını tohum olarak saklarlar. Dünyada yaklaşık1,4 milyar çiftçinin (100 milyon kadarı Latin Amerika, 300 milyoncivarında Afrika ve 1 milyarı Asya’da olmak üzere) kendi tohumunusaklayarak dünya gıda üretimin yaklaşık yüzde 15 ila 20 kadarınıürettiği düşünülmektedir. Biyoteknoloji şirketleri geliştirdikleritohumların çiftçiler tarafından bu şekilde kullanılmasınıengellemek adına bu teknolojiyi umut olarak gördüler.

Temelde iki faklı uygulama biçimi olarak tescil edilen GURTtohumların ilk çeşit uygulamasında (V-GURT) daha önceki yazıdaaçıkladığım GDO tekniği kullanılarak bitkiye 3 gen eklenir.Tohumlarda bulunan yeni genler sayesinde tohumlar çiftçileresatılmadan önce kimyasal bir madde ile muamele edilerek butohumların kısır olması tetiklenir. Çiftçiler bu tohumları ekerekbitki elde edebilir bu bitkiler tohum da verir. Ancak bu tohumlarikinci nesilde kısır olmaktadırlar.

Bu teknolojini ikinci uygulamasında ise (T-GURT) daha farklı biryaklaşım kullanılmaktadır. Bu defa şirketler GDO üretirkenbitkilere aktarılan yeni genler hemen çalışmaya başlamazlar. Bugenlerin çalışması için bu bitkilerin tohumları ekilmeden önce birkimyasal ile muamelede bulunulmalıdır. Eğer kimyasal ile muameleedilmezse bitkiye yeni eklenen gen hiç yokmuş gibi davranır veçalışmaz. Dolayısıyla şirketler GDO’lu tohumu satarken normal tohumfiyatına çiftçilere satabilir. Ancak çiftçiler GDO’nun özelliğiniaçmak isterse tohumun yanında bu kimyasal maddeyi satın almasıgerekecektir. Şirketler bu sayede ürettikleri GDO’lu tohumlarınizinsiz çoğaltılmasını satışını ve serbest dolaşımını engellemeyiplanladılar..

Şirketlerin kağıt üzerinde oldukça cazip gördükleri buteknolojinin küresel etkileri hesaba katılınca, gerek akademidegerekse sivil toplumda oldukça ciddi bir farkındalık ve tepkioluştu. Çünkü bu teknolojilerin şirketlerin ticari kaygılarıdışında hizmet edebileceği hiçbir şey yoktu. Üstelik global gıdagüvenliği, kırsal kalkınma ve tarımsal gelişim üzerine ortaya konanprojeksiyonlar, bu teknolojinin oldukça zararlı olacağını da ortayakoydu. Terminatör teknolojisi ve patentlerinin gündeme geldiği2000’li yıllarda, Birleşmiş Milletler BiyoçeşitlilikKonvansiyonunda da yoğun olarak tartışıldı ve uluslar-üstü devtarım şirketlerine ev sahipliği yapan birkaç ülke dışında neredeyseblok halinde teknoloji dışlanma ve yasaklama gördü.

Yukarıda kısaca özetlediğim bu teknolojinin şirketler dışındakimseye faydasının olmadığında herkes hemfikir olunca, fikir vepatent olarak var olan teknoloji hiçbir şekilde hayata geçirilmedi.Yani teknolojiye ait kuramsal bilgi, patent ve denemeler var ancakhenüz üretim izni alınmış, çiftçilere satılan ve ticarileştirilmişhiçbir kısır çeşit mevcut değildir. Dolayısıyla domates özelindeanlatılan kısır tohumlar, şehir efsanelerinden başka bir şey değil. Anlayacağınız bu teknoloji konusunda uyanık olmak iyidirancak endişeye mahal yoktur..

Yorumlar1 yorum