Yeni bir dünya kuruluyor, Avrupa masada yok

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in gerçekleştirdiği üçlü zirve, Avrupa'da yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi. Üç liderin kabul ettiği ortak bildiride yer alan başlıklar kadar masada bulunmayan ülkeler de dikkat çekti. Zirvenin ardından Avrupa'nın küresel karar alma süreçlerindeki konumu yeniden sorgulanmaya başladı.

Yeni bir dünya kuruluyor, Avrupa masada yok

ABD, Rusya ve Çin liderlerinin Şenzen'de gerçekleştirdiği 90 dakikalık görüşme, Avrupa başkentlerinde küresel güç dengelerinin geleceğine ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı. 

Görüşmenin ardından üç lider, "barış bildirgesi" adlı ortak bir metin kabul etti.

Metinde dört ana başlık öne çıkıyor: nükleer risklerin dikkate alınması, BM reformu, enerji arzının artırılması ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yönelik bir uyarı.

Ancak metinde nükleer silahların yayılmasına ilişkin somut bir önlem yer almıyor. Zira Çin bu konuda taviz vermeye yanaşmıyor.

Avrupalıları en çok rahatsız eden başlık ise BM reformu oldu. ABD, Rusya ve Çin, Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olarak BM'yi reforme etme sözü verdi.

Oysa Konsey'in iki daimi üyesi daha var: Fransa ve Birleşik Krallık. İkisi de bu masada yoktu. Üç nükleer güç, diğer iki nükleer gücü yok sayıyor ya da en azından geri plana itiyor izlenimi doğdu.

Ayrıca nasıl bir reform olacağı konusunda bir açıklama yapılmadı.

Bu arada Avrupa boş durmadı. Ukrayna'nın Avrupalı müttefikleri, Şenzen’ye mesaj niteliğinde bir toplantı düzenleyerek, aynı gün Berlin’de toplandı.
Ne var ki Berlin zirvesi gölgede kaldı. Almanya Şansölyesi Merz bir hafta önce ABD'den "sürpriz olmamasını" istemiş, "Avrupa takımında ve Ukrayna takımında kalın" demişti. Şenzen'deki görüntü, bu çağrının ne kadar karşılık bulduğunu ortaya koydu.

Korku net: Ukrayna savaşına ve kıtanın geleceğine dair kararların Avrupalılar ve Ukraynalılara danışılmadan alınması. Şu ana kadar kamuoyuna yansıyan metinde somut bir Ukrayna kararı görünmüyor. Yine de Avrupalı yorumcular endişeli.

Daha ölçülü sesler de var. Bir Avrupalı diplomat, "yeni Yalta" yorumuna katılmadığını, bunun daha çok bir güç gösterisi ve sahne düzeni olduğunu söyledi. Bazı analizler de üç liderin yalnızca belirli başlıklarda ortak görüş sergilediğini vurguluyor. Bunlar biraz kendilerini avutma çabalarına benziyor.

Çünkü mesaj açık. Dünyanın güç dengeleri yeniden yazılırken Avrupa, masanın etrafında değil, kapısında bekliyor gibi görünüyor.

Asıl soru şu: Avrupa kendi sesini duyurabilecek mi, yoksa başkalarının çizdiği haritaya mı uyum sağlayacak?

Önemli merkezlerde bu sorunun cevabı biliniyor.