TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar

TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar

TikTok'ta her gün yeni bir akım ortaya çıkıyor. Slime yayınlarıyla başlayan çılgınlık, yerini Kâbe'de tavaf görüntülerine bıraktı. İnsanlar sanal Kâbe etrafında tavaf etmek için yayınlara katılıp ve para gönderdiler.

TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 1

Sosyal medya platformu TikTok'ta son dönemde yaygınlaşan sıra dışı canlı yayınlara bir yenisi daha eklendi.

1 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 2

Ayaklarıyla slime yoğuranlardan dini ayaklar altına alanlara
Daha önce slime yoğurma, sanal halay ve askerlik gibi yayınlarla gündeme gelen platformda bu kez Kâbe'nin üç boyutlu görüntüsü kullanılarak sanal tavaf yaptırılmaya başlandı.

2 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 3

TikTok'ta sanal tavaf
Kullanıcıların isimlerini taşıyan dijital karakterler Kâbe'nin etrafında döndürülürken yayınlara gönderilen hediyeler karşılığında farklı animasyonlar ve dinî içerikli mesajlar sunuluyor. Bazı yayınlarda zemzem ikramı ve dua gibi uygulamalar da dijital hediyeler gönderilerek veriliyor.

3 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 4

Kutsal mekanların ve ibadetlerin sosyal medya üzerinden kazanç elde etmek amacıyla kullanılması tepkilere yol açarken tartışmanın bir başka boyutu da dikkat çekiyor: İnsanlar gerçek bir ibadet gerçekleştirmediklerini bilmelerine rağmen neden bu yayınlara katılıyor ve para gönderiyor?

GZT, konunun dinî ve psikolojik boyutlarını iki uzmana sordu.

4 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 5

"Dinî değerlerin istismarıdır"
Sanal tavaf yayınlarını GZT'ye değerlendiren ilahiyatçı Prof. Dr. Yasin Pişgin, sosyal medyanın giderek ticari ilişkiler üzerine kurulu bir yapıya dönüştüğünü belirterek insanların manevi duygularının da bu sistem içerisinde kazanç amacıyla kullanılabildiğine dikkat çekti. Kâbe'nin Müslümanlar için taşıdığı kutsal değeri hatırlatan Pişgin, dinî sembollerin maddi çıkar sağlamak amacıyla kullanılmasını eleştirdi.


Pişgin, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı: "Yani sanal medya üzerinden bunları bir kazanç aracına dönüştürmek dinî değerlerin istismarıdır bana göre. Dinî değerlerin suistimalidir. Dolayısıyla ibadet benim kanaatime göre insanların sanal hediyelerine ve maddi beklentilerine alet edilmemeli, araç edilmemeli."

5 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 6

Zemzem'i parayla sattılar
Pişgin, "Zemzem ikram etmek kendi başına güzel bir davranış. Ama bunu sanal hediyelere, bağışlara, maddi çıkarlara bağlayarak böyle kutsal değerler üzerinden kazanç sağlama girişimi bana göre çok ciddi sakıncalar taşıyor. Hele bu iş insanların dinî duygularını harekete geçirerek onları sömüren bir menfaat aracına dönüşüyor ise kesinlikle dine uygun değil, caiz değil" değerlendirmesinde bulundu.

6 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 7

"Sanal tavaf hiçbir şekilde ibadet yerine geçmez"
Sanal tavaf yayınlarıyla ilgili merak edilen en önemli sorulardan biri de bu uygulamanın dinî açıdan herhangi bir karşılığının bulunup bulunmadığı.

Özellikle ekonomik imkânları nedeniyle Kâbe'ye gidemeyen kişilerin sanal ortamda gerçekleştirilen tavafa katılarak manevi bir karşılık elde edebileceklerini düşünmeleri ihtimali de tartışılıyor. Bu konuda net bir değerlendirmede bulunan Pişgin, tavafın belirli şartlar altında ve Kâbe'nin etrafında gerçekleştirilen bir ibadet olduğunu vurguladı: "Kâbe maketi veya görüntüsü etrafında böyle dönmek, tavaf etmek kesinlikle hiçbir şekilde ibadet yerine geçmez."

7 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 8

"Din, kazanç elde etmenin kapısı değildir"
Sanal yayınları hazırlayan kişilerin yaptıkları uygulamanın dinî açıdan sakıncalı olduğunu bilmemelerinin de sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağını savunan Pişgin, insanların eylemlerinin sonuçlarını bilmekle yükümlü olduğunu belirtti. Dinî hassasiyetleri bulunan kişilerin bu değerleri kullanarak para toplamak yerine ihtiyaç sahiplerine yardımcı olabileceğini söyleyen Pişgin, özellikle maddi imkanları bulunmayan insanların gerçek bir umre yolculuğuna katılmasına destek verilmesini önerdi: "İnsanların inançlarını kullanarak maddi menfaat elde etmeye çalışmanın hiçbir dinde yeri yoktur. Bu son derece çirkin bir şeydir. Çünkü din kazanç elde etmenin kapısı değildir. Allah'a kulluk etmenin yoludur."

8 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 9

"Gençler ibadeti bir gösteri olarak algılayabilir"
Bu yayınların özellikle çocuklar ve gençler üzerindeki etkilerine de dikkat çeken Pişgin, sosyal medyanın artık yalnızca bilgi aktaran bir mecra olmadığını, insanların değerlerini ve davranışlarını da şekillendirdiğini vurguladı. Gençlerin kutsal mekanların ve ibadetlerin dijital hediyeler karşılığında sunulduğu yayınlara sürekli maruz kalmasının din algılarını etkileyebileceğini belirten Pişgin, şöyle konuştu: "Özellikle gençler ve çocuklar sürekli bu tür yayınlara maruz kaldıklarında şöyle bir algı kırılması olabiliyor: İbadet bir gösteri, dinî bir eğlence unsuru olabilir. Kutsal mekânlar da aslında sanal kazanç kapıları olabilir. Şimdi bu tür faaliyetlerin benim kanaatime göre en tehlikeli yönü bu."

9 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 10

"Tavaf seyirlik bir gösteri değildir"
Kâbe'nin Müslümanlar için Allah'a yönelişin ve kulluğun sembolü olduğunu hatırlatan Pişgin, tavafın seyirlik bir gösteri olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Pişgin, kutsal değerlerin sürekli olarak eğlence ve ticaretle ilişkilendirilmesinin zaman içerisinde dinî hassasiyetlerin zayıflamasına yol açabileceği uyarısında bulundu.

10 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 11

Peki insanlar sanal olduğunu bildikleri bu yayınlara neden para gönderiyor?
Sanal tavaf tartışmasının bir diğer boyutunu ise izleyicilerin davranışları oluşturuyor.

Ortada gerçek bir Kâbe ziyareti, fiziksel olarak gerçekleştirilen bir tavaf veya zemzem ikramı bulunmamasına rağmen kullanıcılar bu yayınlarda zaman geçiriyor, etkileşim kuruyor ve dijital hediyeler gönderiyor. Peki, insanlar gerçek olmadığını bildikleri bir deneyime neden para harcıyor?


Konuyu GZT'ye değerlendiren Psikolog Sümeyye Demiroğlu, bu davranışın yalnızca bilgisizlik veya insanların kolay kandırılmasıyla açıklanamayacağını söyledi.

11 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 12

"Aslında satın alınan şey yalnızca bir görüntü değil"
Demiroğlu, sanal tavaf yayınlarında izleyicilerin para harcamasının arkasında birbirinden farklı psikolojik ihtiyaçların bulunabileceğine dikkat çekti. Bunların arasında bir topluluğa ait hissetmek, görünür olmak, manevi yakınlık yaşamak veya kendisini özel bir deneyimin parçası olarak görmek gibi nedenlerin bulunabileceğini söyledi. Ancak Demiroğlu, bütün kullanıcıların aynı nedenle hareket ettiğinin düşünülemeyeceğini de vurguladı. Bu noktada dijital görüntünün gerçekliği ile kişinin yaşadığı duygunun gerçekliği arasında önemli bir ayrım bulunduğunu anlatan Demiroğlu, insanların bir görüntünün yapay olduğunu bilmesinin o görüntüden etkilenmelerine engel olmadığını ifade etti: "Çünkü bir şeyin gerçek olmadığını bilmek, o şeyin bizde uyandırdığı duygunun gerçek olmasını engellemiyor."

12 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 13

Sanal tavafta şoke eden para akışı: 500 jetona "büyük dua"
TikTok'taki sanal tavaf yayınlarında kullanıcılar, gerçek parayla satın aldıkları jetonları kullanarak yayıncılara dijital hediyeler gönderebiliyor. Sanal tavafta da zemzem, şeytan taşlama ve dua satıldı. İncelediğimiz bir yayında, 1 jetonluk gül hediyesi gönderen kullanıcılara "İsmin nurlanır, gül yağar", 10 jetonluk hediye gönderenlere ise "Adına kafile katılır" seçeneği sunuluyor. 100 jeton ve üzerindeki hediyelerde Harem ışıkları yakılırken 500 jeton ve üzerindeki hediyelerde "Kâbe nurlanır, büyük dua" animasyonu gösterildi.

13 14
TikTok'ta Kâbe tavafı caiz mi? Parayla hacı yaptılar - Resim: 14

Peki, bu jetonlar kaç TL?
TikTok'un Türkiye web sitesinde 350 jeton 235 TL'den satılıyor. Bu fiyat üzerinden hesaplandığında 10 jeton yaklaşık 7 TL, 100 jeton 67 TL, 500 jeton ise 336 TL ediyor. İncelenen yayında aynı anda 45 kişinin sanal tavafa katıldığı ve 79 tavafın tamamlandığı görüldü. Yayın ekranındaki "Gönül Verenler" bölümünde ise beş kullanıcının toplam 62 jeton gönderdiği görülüyor. Bu jetonların satın alma bedeli ise yaklaşık 42 TL.

14 14