CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'ndan önemli açıklamalar CHP-AK Parti-MHP ittifak modeli...

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, milletvekili dokunulmazlıklarının kaldırılmasına parti olarak "evet" vereceklerinin sinyalini verdi. Erdoğan'ın aday olmayacağını iddia eden Kılıçdaroğlu, gazeteci Hadi Özışık'ın seçim sonrası AK Parti ve MHP'den "beraber Türkiye'yi yönetelim" çağrısının gelmesi halindeki sorusuna "O koşullara bağlı, hangi koşullarda olacak bu?" yanıtını verdi.

Oktay SAĞLAM
Oktay SAĞLAM
CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'ndan önemli açıklamalar CHP-AK Parti-MHP ittifak modeli...

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Kocaeli'de aralarında İnternethaber Yayın Grubu Başkanı Hadi Özışık'ın da olduğu çok sayıda gazetecinin sorularını yanıtladı. 

Kılıçdaroğlu, CHP içi tartışmalardan dokunulmazlığa, dış politikadan şaibeli kurultay davasına, adaylıktan, ekonomiye dair pek çok konuda önemli açıklamalarda bulundu. 

YENİ PARTİ'DEN CHP'YE KURULTAY DAVETİYESİ GÖNDERİLMEMESİ

-Katılım davet olduğu halde katılınmaması da doğru değil. Yani işin samimi yönünü değerlendirsek öyle olması lazım. Siyasi partiler tartışırlar, siyasi partiler çok farklı düşünceler ortaya koyarlar. Bu da işin doğasında var. Zaten kurultaylarını yaparken giderler, orada kurultay sırasında bile kendi partilerine yönelik sert eleştiriler dahi olabilir. Ki bu ayrı bir siyasi parti. Bunları tahammül etmek lazım. Zaten siyasi seçim görevi de o. Ama davet edilmemesi doğru değil. Davet ederseniz katıl katılmama ayrı bir şey.

Soru: Şimdi davet gelseydi yani herhangi bir kurmayınızı gönderir miydiniz ya da siz gider miydiniz?

-Yok bir ben değil de zaten genelde genel başkanlar katılmıyorlar. Öyle bir gelenek yok ama partiden bir genel başkan yardımcısı gidip mutlaka katılır.

Gönderecektiniz.

-Gönderir tabii tabii tabii. Kimse hiçbir partiyi zaten düşman olarak göremezsiniz. Göremezsiniz yani. Ama öyle görünüyor.

"DÜŞMANLIĞI BÜYÜTMEK İSTEMİYORUM"

Soru: Yani size yönelik bu düşmanca tutum var.

-Farkındayım. Ama bunları büyütmek istemiyorum. Çünkü o partinin içinde gerçekten saygı duyulması gereken çok kişi var. Çok kişi var. Bizim dünyamızı beğenmeyip oraya gidebilirler. Buna da saygı gösteriyorum. Ama olayın düşmanlaştırma, olayın hakaret boyutuna varan bir söylemler demetine indirgeme doğru değil. Doğru değil yani. O farklı bir şey.

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'ndan önemli açıklamalar CHP-AK Parti-MHP ittifak modeli... - Resim: 0

"SİYASETİN AŞIRI KUTUPLAŞTIĞINI GÖRÜYORUM"

Soru: Orda oturduğunuzdan bu yana geçen sürede partinin gidişatını nasıl görüyorsunuz? Bundan sonra hedef nedir?

-Her partinin önüne koyduğu bir hedef var zaten. Doğal hedefidir, kuruluş gerekçesi olduğu ülkeyi yönetmek. Yani iktidar olmak, ülkeyi yönetmek. Her partinin hedefinde var. Doğal olarak CHP’nin de hedefinde bu var. CHP bunu belli dönemler yakalamış olan bir partidir. Bazen koalisyonlar halinde bunu yakaladı. Bazen rahmetli Ecevit’in yaptığı gibi çok dar bir milletvekili grubuyla ülke yönetimine talip oldu ve ülkeyi yönetti gerçekten hakkını teslim etmek lazım. Hâlâ ki temelleri çok güçlü bir liderdi aynı zamanda Bülent Ecevit. O açıdan bakıldığı zaman ben siyasetin aşırı kutuplaştığı ve neredeyse birbirimizi düşman olarak görebileceğimiz bir atmosferin yaratıldığını görüyorum. Bu doğru değil. Yani bu hem siyasi partilere bir yarar getirmiyor hem Türkiye’ye bir yarar getirmiyor. Buradan çıkmak gerekiyor. Düşünce bazında tartışabiliriz. Sert söylemler de olabilir ama bunun hakaret boyutuna varılması doğru değil yani.

KENDİSİNE YÖNELİK TEPKİLER AZALDI MI?

-Tabii, eskiye göre değil. Bir hayli azaldı. Çünkü biz sesimizi çıkarmıyorduk zaten. Yani bütün bu eleştirilere, sert eleştirilere rağmen yani yerimizde duruyorduk, sesimizi çıkarmıyorduk. Şimdi yeni yeni işte grup toplantıları olmaya başladı ki orada da grup toplantılarında da hem Türkiye’nin sorunlarını hem nasıl çözüleceğini hem iktidar eleştirilerini gayet güzel yapıyoruz. Dolayısıyla toplumun yani geniş kitlelerin bizi görmesi ancak grup toplantıları üzerinden oluyor. Başka nereden olacak? Ya da bir televizyona çıkarttınız orada yaptığınız konuşmalarla ki orada da siz bağımsız konuşamıyorsunuz zaten. Gelen sorular üzerine şimdi olduğu gibi soruları yanıtlıyorsunuz.

-Şimdi grup toplantılarının özelliği toplumun her kesimine dokunmak ve o kesimin sorunlarını artı çözümlerini de bir şekliyle dile getirmek. Toplum “evet ya bu haklı, söylem doğru, böyle olursa bu sorun çözülür” dediği zaman toplumun yani o kesimin size olan sempatisi artıyor. Hemen gelip size oy verecek anlamında da değil ama en azından sizin siyaseten doğruları söylediğinizi hafızasının bir yerinde tutuyor. Bir süre sonra bunlar yaygınlaşırsa “ya niye gidip oy vermeyelim” der. Gayet güzel şeyler söylüyorlar. Toplum o aşamaya belli bir zaman dilimi içinde geliyor.

"SİYASİ AHLAK KANUNU ÇIKARMALIYIZ"

-Daha önce de ifade etmiştim. Sayın Erdoğan Türkiye Büyük Millet Meclisi açış konuşmasında anayasanın ilk dört maddesini değiştirmeyeceğini ama anayasa değişikliğine duyulan ihtiyacı vurgulamıştı. Biz de zaten anayasa değişikliği istiyoruz. Altılı masada oturduk, anayasa nelerin nelerin değişmesi gerektiğini, oturduk, maddelerini yazdık. Bilkent Otel’de yaptığımız toplantıda her partinin temsilcisi anayasa değişikliğinin bir bölümünü açıkladı, hedefimiz budur diye. Bu değişiklik talebi var ama benim özellikle son beş altı yılda gördüğüm anayasa değişikliğinden önce Türkiye’nin ve parlamentonun ve siyasetin bir siyasi ahlak yasasına ihtiyacı var. Çünkü bu olmayınca olmuyor. Yani siyaset kirlilikten arınmayınca zararı gören doğrudan vatandaş. Siyaseti bir zenginleşme aracı olarak gören insanlar var ve parlamento da bunlar. Şimdi bunlar “ben zengin olacağım” diye çalışırsanız vatandaşın derdiyle kim ilgilenecek? Sözde parlamento vatandaşın sorunlarını çözecek. Bir siyasi ahlak yasasına Türkiye’nin ihtiyacı var ve bunun mutlaka olması lazım. Bu çağrıyı yaptım. Anayasa değişikliği elbette tartışılır ama önce bir şu siyasi ahlak kanunu çıkarmalıyız.

-Burada da bir daha çok gazeteyle gazeteyle rekor düşüyor. Yani bu çağrının seslendirilmesi çok değerli. Bu siyaset kurumu ahlaki zemine oturmadığı zaman her şey bozuluyor. Yani medya da bozuluyor, vatandaş da bozuluyor ve bir süre sonra da “ya o çalıyor ve kendisinin çalmasını hak olarak görüyor. O aldı ben de alacağım diyor, o çaldı ben de çalacağım” diyor. Hatta bizim bazı belediye başkanlarımız bile politikacılar, onlar da yapıyordu. Ya onlar da yapıyordu, gerekçe olabilir mi? Ya düşünün toplumun geldiği noktaya yani vatandaş “bu belediye başkanı niye suçluyorsun kardeşim? O da yapıyordu, bu da yaptı.” Yani bunu artık doğal hak olarak görmeye başladı yani. Bu Roma öncesi döneme dönüyoruz. O dönem yolsuzluk yapanlar toplumun en itibarlı kişileriydi. Bir dönem öyleydi Roma öncesinde. Öyle.

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'ndan önemli açıklamalar CHP-AK Parti-MHP ittifak modeli... - Resim: 1

DOKUNULMAZLIK DOSYALARINDA NASIL BİR TAVIR OLACAK?

-Daha grup yönetimiyle bunu görüşmedik. Böyle bir şey olursa tabii grup yönetimiyle oturup konuşman lazım. Ama benim şahsi kanaatim yolsuzluk dosyalarının dokunulmazlığı olmaz. Hem diyecekler ki “siz siyasi ahlak kanunu diyorsunuz, öte yandan diyorsunuz ki bunlar soruşturulmasın”, olmaz. Yani kendi iç dünyamızda çatışmış oluyoruz. Hatta yolsuzlukla suçlanan arkadaşların, milletvekili arkadaşların, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na dilekçe verip “dokunulmazlığımızı lütfen kaldırın, biz böyle bir ağır itham altında duramayız, yargıya gidip aklanmak istiyoruz” demeleri lazım. Yargı ne kadar taraflı olursa olsun, sizinle ilgili bir belge, bir doküman olmadığı sürece yargı sizi mahkûm edemez zaten. Edemez yani. Elinizde hesabını veremeyeceğiniz hiçbir şey yoksa korkmanıza gerek yok. Gidersiniz hesabını verirsiniz yani bunu, diye vermeyeceksiniz. Kaldı ki belediye başkanları mesela Aziz Koçoğlu bizden üç yüz doksan yedi yılda yargılandı. Yargılandı, tutuklanmadı, hapse atılmadı ki ben onu doğru bulmam. Yani tutuklanıp millet ve belediye başkanı hapse atılmasını doğru bulmam. Yargılandı mı? Evet, yargılanabilir.

-Şeyh abi, Sefa Bey oldu tabii ondan sonra şey oldu bizim Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Yılmaz Büyükerşen oldu. Tabii yani mesela Yılmaz Bey’in beraat ettiği davasını Yargıtay bozdu. Şimdi tekrar davalar devam ediyor. Olur yani bunlar gider yargılanır. Bunu bir yolsuzluk davasının kamuoyuna mal edilmesi şöyle bir şey. Bir tarafı yolsuzluktan hesap soralım. Diğer taraf “ne var yani bunda yolsuzluk yaptıysa herkes yapıyor” diye bir yolsuzluğu meşrulaştıran bir atmosferin doğmasına yol açıyor.

"YOLSUZLUK YAPTIYSAN GİDİP HESABINI VERECEKSİN"

-Evet yani bunun önüne çıkmak geçmek lazım. Ben şeyi de bizim Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarihine baktığımız zaman da tek parti döneminde Atatürk döneminde üç dava hemen Yüce Divan’a gönderilmiştir. Hiç bakılmamıştır yani. Üç dava, birisi Yavuz davasıydı, iki dava daha var öyle. Gönderilmişlerdi Yüce Divan’a. Yanlış hatırlamıyorsam birisi beraat, ikisi mahkûm olmuştur yani. Ki tek parti dönemidir, ahlaki değerler yüksektir. Dolayısıyla yolsuzluk yaptıysan gidip hesabını vereceksin. Yani o kadar.
Efendim yolsuzluk. Ama düşünce ayrı yani düşünceden ötürü kişinin düşüncesinin farklı olması veya inancından ötürü kişinin dokunulmazlığını kaldırmasını doğru bulmam.

DOKUNULMAZLIĞIN KALDIRILMASINA "EVET"

-Parlamentoya geldiğinde grupla oturup konuşacağız zaten yani bizim kendi grubumuzla oturup konuşup ona göre tavır takınacağız ama benim gördüğüm grubumuzdaki eğilim de yolsuzluk dosyaları konusunda şey vermek, evet oyunu vermek.



Soru: Peki dokunulmazlıklar diyelim ki kaldırıldı bazı milletvekillerinin ve uygulamalara yol açtı. Bu Cumhuriyet Halk Partisi açısından bir sorun yaratmayacak mı? Hem ittifaklar konusunda hem partinin algısı konusunda.

"HIRSIZIN PARTİSİ Mİ OLUR ALLAH AŞKINA"

-Şimdi orada şuna şu çok önemli. Eğer yolsuzluk olaylarını sadece bir partinin sırtına yıkıp diğer yolsuzluk yapanları görmezden geliyorsanız bu ahlaki değil. Yolsuzluğun partisi olmaz ki. Yolsuzluğun partisi olmaz. Hırsızın partisi mi olur Allah aşkına? Hırsız hırsızdır yani. Orası öyle. A partisi, B parti, C parti fark etmiyor yani. Burada benim hırsızım iyidir ve ben ona bir şey sormayacağım düşüncesi asla doğru değil. O kamuoyunda gerçekten yolsuzluk yapan bir kişiye meşruiyet kazandırır. Farklı partiden olduğu için bunu içeriye aldılar, bunu yargıladılar.

Arkadaşlar önce bütün arkadaşlara verin, her zaman bana verin olur mu? Sayın Genel Başkan, Barış Bey anladığım kadarıyla şunu sormak istedi.

Cumhuriyet Halk Partisi’ne Erdoğan olmazlıkların kaldırılması için tabii ki bu ahlaki sınırlar çerçevesinde ve siyasi ahlak kanunu savunduğu için ve fakat şimdi muhatapları yeni partide de olduğu için yarın bir gün ittifaklar söz konusu olursa çünkü en başında dedik ki hakaret boyutuna varsa da biz o tona hiç yükselmeyelim. Ama bu söz konusu olduğunda farklı bir algıyla satılırsa diye sorayım. Yani propagandası farklı şekilde yapılırsa sıkıntı sorun olmayacak mı? Anladığım kadarıyla böyle bir şey sormak istedim.

Soru: "Evet" kararı çıkarsa CHP muhalefet partilerinin hedefi mi olacak?

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu'ndan önemli açıklamalar CHP-AK Parti-MHP ittifak modeli... - Resim: 2

"CHP İŞTE GİTTİ İNTİKAM İÇİN 'EVET' OYU KULLANDI DİYECEKLERDİR"

-Yapılacaktır bunun propagandası bir şekliyle. Yapılacaktır yani. “Vay CHP işte gitti onlardan intikam almak için evet oyu kullandı” falan diyeceklerdir. Ama siz inanıyorsanız ve tarih yönünde haklı olduğunuza inanıyorsanız özellikle sizin yolsuzluklar konusunda bu partinin hem tarihinin hem bugünün hem geleceğinin çok açık çok net olması lazım. Çok net olması lazım yani. Eğer bir standart farklılığı yapılıyorsa olsa onu da eleştiririz. Mesela Melih Gökçek ağzında şeyle geldi, sakızla geldi, savcıya verdi, ifadeyi çıktı. Ben de şu eleştiriyi yaptım. “Savcı beye bari makam arabanı gönderseydin, öyle getirseydin, çay kahve ısmarlasaydın, dış kapıya kadar da yolcu etseydin bari.” Bu çifte standardı herkes görseydi böyle bir rezalet mi olur? Savcıysan görevini yapacaksın. Senin görevini yapmayıp da belli davaları kapatmak veya iktidardan gelecek tepkiler üzerine farklı bir yol yöntem çizmek zor değil. Savcılık makamına yakışmaz. Adı üstünde parti savcısı değil. Bir bakanlığın savcısı değil. Adı da cumhuriyetin savcısı o.

ÖZGÜR ÖZEL'İN "MUTLAK SULTAN-MUTLAK BUTLAN" İTTİFAKI SÖZLERİ

-Mutlak mutlak kararı niye verildi? O sorudan başlayalım. Bazı partililer gitti dediler ki “bize rüşvet verildi ve biz oy verdik.” Bazı partililer de dediler ki “evet biz bu parayı aldık ama şimdi pişmanız.” Kime söylediler bunu? Hakime söylediler. Parayı alan partililer, parayı veren de partililer. Yargı ne diyor? “E burada şaibe var” diyor. “Hukuksuzluk var ya irade satın alındı burada” diyor. “Siz otuz ben bunu iptal ediyorum. Otuz sekizinci kurultayı yeniden yapın” diyor. O kadar. Yapacağımız ne? Otuz sekizinci kurultayı yeniden yapmak. Burada mahkeme kararına veya irade beyan edenlere yönelik bir şey söyleniyor mu? O olsaydı “şu kişi rüşvet dağıtıldığını söyledi, isim verip o kişiyi yalanlıyor ve o kişinin rüşvet almadığı halde yalan söylediğini kanıtlıyorsanız”, o zaman zaten hiçbir sorun yok.

Dikkat edin, alanlar için bir şey söylenmiyor, verenler için de bir şey söylenmiyor. Asıl onlar üzerinde söylenmiş. Ve şu ana kadar, şu ana kadar, partinin kurultayında “şaibe yoktur” diye tek bir yetkili çıkıp böyle bir cümle kullanmadı. Ben kullandım. Evimden video çektim, “CHP’nin kurultaylarında şaibe olmaz” diye. Üstelik kurultayları hemen sonra çektim. Erdoğan söyledi, Bahçeli söyledi ama bunlardan bir Allah’ın kulu çıkıp, “ya bizim kurultayda şaibe yoktur” demedi.

Onlar da bunun farkındalar ki, arka arkaya bir kurultaylar zinciriyle karşılaştık. Acaba bir önceki kurultaya meşruiyet kazandırabilir miyiz ya? Bu bile bir önceki yani ana kurultayın şaibeli olduğunu gösteriyor ve o şaibeden kurtulmanın bir yolu olarak görülüyor. Doğru değil bunlar yani.

"KURULTAYDA YAŞANAN İRADENİN SATIN ALINMASI"

-Ayrıca ben hani bu tür tartışmaların içine de girmek istemiyorum. Gerçekten samimi olarak girmek istemiyorum. Çünkü bu tür tartışmalar partinin siyaset üretmesini engeller. Partiyi başka bir kulvara götürür. Evet onlar buna itiraz edebilirler. Yargıya intikal etti, avukatlar var gitti. Neler yapıldı yapılmadı bilmiyorum. Ama para hareketlerinin olduğu bir yapı doğru değil. Doğru değil yani. Bunu daha önce özür dilerim. Daha önceki bir iki yerde de anlatmıştım. Bir kişiyi ikna etmek ayrı, iradesini satın almak ayrı. Bizim partinin bir geleneği vardır, partinin geleneğinde ve çok tartışırız. “Ona mı oy verelim, buna mı oy verelim, şunu mu yapalım, bunu yapalım.” En sonunda oturulur, işte bir ikna edilir, birisi gider mi, “şuna oy verelim.” Buna kimse bir şey demez. Ama cebine para koyup “git, şuna oy ver” dedin mi, bu iradeyi satın almak demektir. İkna değil bu, satın almak demektir. Kurultayda yaşanan da bu, iradenin satın alınması, paranın dönmesi. E paranın nerede döndüğü belli, kimlerin nereye gittiği belli, savcılar belli, ifadeler belli, “parayı aldım” diyen belli, “parayı verdim” diyen belli. Ya bu hepsi belli. Yani şimdi buna hiç itiraz yok ama, bakın. Buna ilişkin en ufak bir tepki de yok. Ama “efendim siz niye geldiniz?” Ya mahkeme bu kararı niye verdi? İyi verdi yani. Ben gidip ifade vermedim ki, benim de eksisi yok ki. Üstelik sadece bir kişiye değil. O dönemin parti meclisi, o dönemin disiplin kurulu, hepsi geliyor. Yani sadece genel başkan gelmiyor, hepsi geliyor. Hepsi geldi zaten. Kendileri mesela istifa ettiler parti meclisinden bir grup arkadaş. Niye istifa ettiler? Pekâlâ kalıp bizi eleştirebilirlerdi. Diyebilirlerdi “bu yaptığınız yanlıştır, şunu şöyle dedi.” Demediler, istifa ettiler. İstifa etmek kaçmak demekti, niye kaçıyorsunuz? Oturup mücadele edecek, hele bizim partide mücadele etmek CHP’de gelenektir yani. Şimdi siz bırakıp kaçıyorsunuz. Seçim olsa yüzde doksan bana oy verir, yüzde doksansa zaten kurultaya gidiyoruz, yüzde doksan gelip sana oy verir mesela. Biter bu kadar basit. Neden? Partiyi bölüp partiye ayırıyorsun. Ayrıca bu tartışmayı niye yapıyorsunuz? Ayrıldınız, yeni bir parti kurdunuz, güzel. Buraya takılıp kalmalarının sebebi ne? Neden takılıp kalıyorsunuz oraya?

Soru: Siz aynı zamanda gitmeyin demiştiniz.

-Tabii, tabii, tabii. Ya o dönemde gitmeyin kalmayacaksınız. Gürsel Erol açıkladı, bana geldiler. Herhangi bir şey yok. Tabii dedim, ben illa genel başkan olacağım diye benim öyle bir dünyam yok. Yani ben öyle ben evimde rahat oturuşunda yaşamak isterim. Keyifli yazılar yazmak isterim. Yazı yazmayı çok severim. Makale yazmayı çok severim. Bu yeni siyaset dünyasına değil, bürokratken de çok yazardım. Rahmetli Demirel başbakanken ben Cumhuriyet’te başbakanı eleştirirdim hesap zamanı olarak. Hiç kimse “sen başbakanını niye eleştiriyorsun” demezdi. Yani devlet bürokrasinin öyle bir özgürlüğü vardı. Şimdi tabii bunlar tamamen bu tablo değişti. Sonra beni Sosyal Sigortalar Kurumu’ndan almak istedikleri zaman da karşı çıkan da yine rahmetli Demirel oldu. Böyle bir adam bulmuşsunuz siz bunu niye görev görevle beş altı şeyi kararname mi geri gönderdin? Onaylamadın. “Hayır” dedi “bu orayı gayet güzel yönetiyor. Sorunları hakim.” Söyleyen oydu yani. Emekli olduktan sonra da gidip Demirel’i ziyaret ettik. O zaman bir derneğin başkanlığını yapıyordum. Vatandaşın Vergisini Koruma Derneği başkanlığı. Babek diye bir derneğimiz vardı. Evet.

Soru: Mekke İttifakı’na da bir destek verdiniz. Mevcut Cumhuriyet Halk Partisi yönetimi AKP’ye karşı bir destek içinde. Bu politikalarınız bu algıyı pekiştirmiyor mu?

MEKKE İTTİFAKI

-Şöyle, şimdi şeyden başlayalım, Beka Anlaşması’ndan. Bu anlaşma çok öncesinde biz OBIT diye bir öneri getirmiştik. Orta Doğu işbirliği, barış ve işbirliği teşkilatı olsun demiştik. Hazırladık bunu ta Faruk Loğlu zamanında. Hazırladık, kamuoyuyla paylaştık, bununla ilgili düşüncelerimizi ifade ettik, televizyon kanallarında söyledik. Şimdi gerçekleşti. Yani gerçekleşsin, güzel. Ben dış politikanın milli olması gerektiğine inanan birisiyim. Eleştiri olur ama dış politikanın milli olması gereği, Türkiye’nin çıkarları açısından ortak söylem geliştirmemiz lazım. Milli eğitimin de öyle olması lazım, adı milli. Milli savunmanın da öyle olması lazım. Buralar sıcak siyasetin konusu olmamalı. Sıcak siyaset. Milli Eğitim Bakanlığı, akılcı politikalarla, bu işin uzmanları tarafından, çocuklarımız nasıl dünya çapında birer insan olurlar ya da düşünürler ya da tartışırlar, bunu o işin uzmanları yapar. Dış politikada da benzer şey var. Biz sadece burada değil yani, rahmetli Ecevit’in Kıbrıs olayında Demirel de destek verdi. Şimdi Demirel’le Ecevit gittiler, bunlar işbirliği mi yaptılar? Hayır, böyle bir olay vardı, gidildi. Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu. E ne oldu? Doğu Akdeniz’de şimdi daha rahat diyoruz, burada bizim hakkımız var diyoruz. Ege’de burada bizim hakkımız var diyoruz. Dolayısıyla devlet dediğiniz budur. Yoksa orada birisi çıkıp “muhalefet edeceğim” diye, “hayır bu da bizim hakkımız yok, sen bunu niye yaptın” demek doğru değil. O açıdan ben Erdoğan’ın Mekke İttifakı’na, evet, önce eleştiri şeyim de vardı, endişelerimi söylemiştim.

"İRAN İKNA EDİLMEZSE SÜNNİ Şİİ ÇATIŞMASI OLUR"

-İran nerede burada? İran. Çünkü eğer İran ikna edilmezse, İran bu konuya karşı çıkarsa bir Sünni Şii çatışması olur ki bu bir felaket olur Orta Doğu için. Biliyorsunuz şeyde din savaşları vardır Orta Çağ’da, Avrupa’da. Evet, yüz yıl sürmüştür. Yüz yıl savaşları diye siyaset tarihine geçer. Hepsi Hristiyan ama mezhepler farklı, birbirlerini öldürmüşler. Yüz yıl sonra ancak “bundan vazgeçelim” demişler. Böyle bir tablo Orta Doğu’da doğmasın diye. Ama Türkiye, ben ona inanıyorum tabii herhangi bir bilgim yok. Türkiye’nin İran’la diplomatik bir ilişki geliştirerek, yani “biz buna imza atıyoruz ama asla size karşı değiliz” gibi bir düşünceyi onlara aktardıklarını düşünüyorum. Çünkü İran, “evet biz de karşı değiliz” dedi. Sonra üç dışişleri bakanı İran’a gidip İran’ı ziyaret ettiler ve bu konudaki düşüncelerini ifade ettiler. Ben, yeni dünya düzeni içinde Türkiye’nin bir bölgesel güç olması gerektiğini savunan, daha doğrusu biz savunan bir partiyiz. Yeni dünya düzenini bizim siyaset kurumu henüz daha keşfetmiş değil. Eskiden iki blok vardı, şimdi artık çoklu bloklar var. Çin bir taraftan, Hindistan bir taraftan, Endonezya bir taraftan. Şey o tarafa kayıyor, teknoloji de o tarafa kayıyor, bilgi de o tarafa kayıyor. Amerika eski gücünü kaybetmeye başladı. Zaten Avrupa, Avrupa olmaktan çıktı, herhangi bir gücü yok. Rusya gene belli alanlarda gerilemeye başladı. Dolayısıyla da Türkiye’nin eğer bir oyun kurucu olma potansiyeli varsa ki bu potansiyeli şu anda içinde oturduğu coğrafya veriyor. Olağanüstü bir coğrafyada devletiniz, öyle diyelim yani. Boğazlar bizde, Karadeniz burda, Akdeniz burda, Cebelitarık, Süveyş Kanalı, e dönüyorsunuz Zengezur Koridoru’na, Orta Doğu’da, Orta Asya’da Türk Cumhuriyetleri. Buralarda kendi kültürel egemenliğinizi, işgal değil bakın, kültürel egemenliğinizi, ekonomik gücünüzü gösterebildiğiniz ölçüde bölgesel güç olursunuz. Yoksa işte sınırlarına hapsedilmiş sıradan bir devlet. Tamam, Türkiye tamam. Şöyle bir şey var, Türkiye’nin tarihinde ve geleneğinde bu var zaten. Yani Osmanlı, ben bir ara şeye dediğim zaman. “Os– Mekke Anlaşması ya da Orta Doğu dediğim zaman işte Osmanlı coğrafyasında Türkiye gelişmeli” dediğim zaman “vay sen Osmanlıcı mısın?” Değilim ben Osmanlıcı falan değilim ama.

"TÜRKİYE'NİN ROL ALABİLEN COĞRAFYA BUNU ZORUNLU KILIYOR"

-Türkiye dünya dünya değişince bu değişen dünyada artık Türkiye’nin rol alabilen coğrafya bunu zorunlu kılıyor bakın. Coğrafya “sen bunu yapmak zorundasın” diyor yani. Şimdi Türkiye eğer siyaset kurumu bunu keşfedemiyorsa, bunu bilmiyorsa bu büyük kayba uğrar Türkiye burada. Büyük kayba uğrar. Biz şimdi Doğu Akdeniz’de karbon yatakları var. Daha önce bir oluşum vardı bölgedeki bütün devlete. Sadece Türkiye yoktu. Bakın Filistin var, Türkiye yoktu sadece. Şimdi Türkiye koçbaşı. E şimdi Türkiye böyle “biz bunu övüp dedik, söyledik” diye şimdi biz iktidarla yan yana mıyız? Hayır. Benim bu söylediğimden belki Erdoğan hiç haberi bile yoktur. Ama biz devlet kuran bir parti olarak ki Atatürk Türk Cumhuriyetlerini işaret etmiştir o Sovyet işgali altında bile. Oraya dikkat çekmiştir Atatürk. Osmanlı coğrafyası evet yani Kerkük’e kadar alınacaktı içeride isyanlar, okullar falan.

KUZEY IRAK'TAKİ SORUNLAR

-Bölgeyle ilgili ben Kürt sorunu çözüldükten sonra ki çözüleceğine inanıyorum. Ufak tefek endişelerim vardı. Geçen birisiyle konuşurken o endişelerimi de giderdiler, öyle diyeyim. Acaba silahların tamamı teslim edildi mi yoksa bir kısmı saklanıyor mu diye endişem vardı. Onların çözüldüğü, efendim ona izin verirseniz söylemeyeyim. O tamamen bu işin çözülebileceğini söylediler. Dolayısıyla hani bizim bölgede artık Kürtlerle bir sorunumuz yok. Tam tersine ben Türkiye’nin bölgede Kürtler herhangi bir baskı gördüğünde onların güvencesi Türkiye olmak zorundadır. Onlar da bunu hissetmek zorundalar. “Bizim güvenceğimiz Türkiye Cumhuriyeti Devleti’dir” demeleri lazım. Kaldı ki bölgeyle bizim zaten akrabalık ilişkilerimiz var. Hâlâ işte Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı’da ekipler halinde gelirler, burada akrabalarını ziyaret ederler. Bizimkiler de oraya giderler. Dolayısıyla bunu kültürel güçle götürmemiz gerekiyor. Onlara ekonomik yardım götürmemiz gerekiyor. İş insanlarının fabrika kurmaları gerekiyor. Geçen şeyi de söyledim, Gaziantep’te. Ben dedim, “iktidarda yetkili birisi olsaydım, kim gider Suriye’de fabrika kurarsa beş yıl süreyle Türkiye’de ondan vergi almayacağım. Yeter ki orada fabrika kur. Yeter ki orada kültür merkezi aç. İnsanlar gitsin, buradaki insanlar da oraya gitsinler, çalışsınlar, ustabaşı olarak yapsınlar, eğitsinler, sanat okulları açsınlar, sanatı, kültürü geliştirsinler.” Buna benzer şeylerin yapılması lazım, yani bölgenin güçlenmesi açısından. Ben eğer olağanüstü bir olay çıkmazsa, tabii bu her an her şey olabilir. Ben sistemin sağlıklı yürüdüğü, sürecin sağlıklı yürüdüğü karasındayım. İnşallah böyle devam eder ve olay biter.

"KAZANMA ŞANSININ OLMADIĞINI ERDOĞAN DA GAYET İYİ BİLİYOR"

-Şimdi ben, şimdi erken seçim olur mu? Şimdi bütün muhalefet partileri erken seçim olmasını isterler. Yani erken seçimden kaçma mümkünü yoktur tabii. Olsun tabii. Çünkü erken seçim olduğu takdirde Erdoğan’ın kazanma şansının olmadığını Erdoğan da gayet iyi biliyor. O da işte “enflasyonu indireceğim” diye büyük kısıtlamalara gitti vesaire falan. Şimdi ağır ağır kesenin ağzını açarak “acaba biz oradan vatandaştan oy alabilir miyiz” diye. Ben o oyu da Sayın Erdoğan’ın alacağını düşünmüyorum. Çünkü “kurt kışın yediği ayazı unutmaz.” Kış geçer ama ayaz unutulmaz yani. Çünkü hâlâ o sıkışıklık var. Çünkü Türkiye’de gelir dağılımında olağanüstü bozulma oldu. Olağanüstü. Orta sınıf yok oldu. Şimdi düşünebiliyor musunuz? Asgari ücret açlık sınırının altında. Evet. Ya. Aylaki dezenformasyon da buradan kaynaklanıyor. Adam aç ya. Ne yapacak bu adam? Bir şeyden çalacak yani. Geçinemiyor bu insanlar, gerçekten büyük sıkıntı var. Bir de üste bir kesim var, onlar krallar gibi yaşıyorlar. Orta sınıf çöktü. Sorun orta sınıfın çökmesinde zaten. Orta sınıfı güçlendirmek de öyle bugünden yarına olacak bir iş de değil. Yani bürokrasiyi güçlendireceksiniz, sendikalı işçinin durumu iyi olacak, mühendisin durumu iyi olacak, doktorun durumu iyi olacak. Bunların hiçbirisinin durumu iyi değil. Sıkıntı var yani buralarda. O açıdan ben Erdoğan kaybedeceği bir seçime girmez. Yani tabloya bakar, “cumhurbaşkanı seçilemiyorsan girmez buna.” Düşünce mi o? Belki de girer, bilmiyorum. Yani.

"ERDOĞAN'IN BİR KEZ DAHA ADAY OLMAYACAĞINI DÜŞÜNMÜYORUM" SÖZLERİ

-Bir gerçek var yani. Bugün baktığınız zaman da zaten oyu öyle yani AK Parti’nin oyu hani çok yüksektir. Hani böyle yüzde kırklarda, kırk beşlerde falan olsa dersiniz ki “seçim sürecinde onu yükseltir” diye. Öyle bir olay da yok yani. Öyle bir olay da yok.

"SAVAŞ ÇIKAR FARKLI ŞEYLER OLABİLİR"

Evet, dolayısıyla zaten aday olmayacak. Ha bir ay önce, ha bir hafta önce fark etmez. Ben bunu istemiyorum. Zamanında da seçim yap. Tabii bilemiyoruz. Bugünün koşulları değişir. Yarın koşullar değişir, başka -bir şey olur. Ne bileyim bir savaş çıkar, daha farklı şeyler olabilir. Yani orada da en yüksek ihtimal nerededir? En yüksek ihtimal şeydir, Yunanistan’dır yani. Adaların silahlanması.

"ECEVİT OLSAYDI BÖYLE BİR İHTİMAL OLURDU"

Soru: Böyle bir ihtimal görüyor musunuz efendim? Çok enteresan bir şey söylediniz.

-Yani şimdi ihtimal normalde böyle bir ihtimal görünmüyor. Ama Ecevit olsaydı böyle bir ihtimal olurdu. Olurdu yani. Çünkü uluslararası sözleşmeye uymuyorsunuz kardeşim. Kusura bakmayın. “Şu tarihe kadar boşalt yoksa ben gelip boşaltacağım.” Bu kadar. Türkiye’yi kimse bu kadar yok sayamaz yani. Yok sayamaz. Ege’de silahlanacaksın, komutanlar gidecek orada, gösteri yapacak, sen buradan seyredeceksin. Oraları bakın daha da düşünmek lazım. Dedeağaç’a niye şey Amerikalılar gelip yerleştiler? Bunların izlenmesi lazım, bakılması lazım. Bu azar için mi, başka bir şey için mi, alternatif yol arayışları mı var, Türkiye’nin gücünü zayıflatma mı var? Düşünmek lazım. Bakın muhalefet olarak biz düşünüyoruz, CHP olarak. Çünkü CHP’yi biz devlet kuran bir parti olarak görüyoruz. İktidar olmasa dahi devlete yön veren bir parti olarak düşünüyoruz. Doğru neyse söyleriz. Tabii doğruyu söyleyeni malum dokuz köyden kovarlar. CHP’nin tarihi de böyledir zaten, dokuz köyden kovulan bir partidir ama varlığını sürdüren bir partidir. Ve herkes şunu merak eder, yani herkes bir şey söyler ama “dur bakayım CHP ne diyecek?” Onu merak eder. Çünkü bir entelektüel birikimi var, bir tarihsel kültürü var. O kültür içinde olaylara bakar, irdeler nedir, ne değildir diye bakar yani. Türkiye’nin dönüşümüyle ilgili de en büyük imzaları atan partiyi mi CHP’dir, bakıldığı zaman? O açıdan hani, Türkiye çok, bu değişen dünya düzeni içinde çok büyük avantajlara sahip bir ülke olabilir. Çok büyük avantajlara. Onu, mesela bir ara Mısır’la kavga etti Erdoğan. Yanlıştı. Mısır bölgenin kilit taşı. Mısır’la da akrabalığımız var. Niye biz Mısır’la kavga ederiz? Sözü geçen zaten tek devlet orada şey Mısır, tarihsel kökü olan bir Mısır. Şimdi yeni aramız düzelmeye başladı, “Mekke Anlaşması’na ben de gelirim” vesaire falan filan “katılırım” dedi. Tabii katılması lazım. Pakistan’la dostluğumuz zaten kadim bir dostluktur, Kurtuluş Savaşı’ndan bu yana gelen. Kadim bir dostluğumuz var Pakistan’da.

PARTİ POLİTİKALARINIZDA BATI'DAN KOPUŞ MU VAR?

Soru: Partiyi yönlendirdiğiniz politikalarınızda acaba Batı’dan bir kopuş var diyebilir miyiz?

-Ben onu şöyle, şu düşünceyle ifade ettim. Şimdi Avrupa Türkiye’yi kendisini savunan, en güçlü ordusu olan bir devlet olarak konumlamak istiyor. Yani onların bekçiliğini yapacağız. Niye ben bekçiliğini yapayım? Onlar teknolojiyle ilerleyecekler, her alanda ilerleyecekler. E bir şey olduğu zaman da Türkiye bizim bekçiliğimizi yapacak, en güçlü ordu orada vesaire falan filan. Ama bizim içimize gelmeyecekler. Türkiye hani böyle yalvaran bir devlet olmamalı. Benim kanaatim olmamalı yani. Bizim onlara bizim ihtiyacımız da ekonomik açıdan ihtiyacımız var. Malımızı ihraç ediyoruz. E ediyoruz zaten, alıyorlar da. Ucuz su biz üretiyoruz, alıyorlar zaten oradan. Kaldı ki çok sayıda sanayicimiz, bugün Bulgaristan’da, Romanya’da, pek çok yerde fabrikaları var. Üretim yapıyorlar. Orada işçilerimiz var. Orada şimdi onlar bulundukları ülkenin vatandaşlığını aldılar. Orada şimdi politikaya da girdiler. Üniversitelerde ders veriyorlar. Mesela Berlin Teknik Üniversitesi’nde başkanı şey gene bir tane şey, Türkiye kökenli bir akademisyen. Oğlu süper zeki. İlkokulunda oğlunu özel bir okula almışlar. “Bu ileride çok yetenekli olacak.” Evet, Almanlar onu özel yetiştiriyorlar. Orada bir şey daha söyleyeyim. Biz “yüksek yetenek inşası” diye bir kavram geliştirdik. Yüksek yetenek inşası. Bir toplumu ileriye taşıyan o toplumun yüzde biri veya yüzde bir buçuğudur en fazla. Üstün zekalılardan oluşur. Atatürk bu üstün zekalıların kimisini şey sanatçı, kimisini matematikçi, kimisini bankacı olarak Avrupa’ya gönderdi. Bunun özel bir yasası vardı. Özel bir yasası. Sonra bu yasa rahmetli Özal döneminde kaldırıldı. Yani “gerek yok” dendi artık herkes gidiyor geliyor vesaire falan. Çin en üstün zekalı çocuklarını seçti. Onları Almanya’ya, Fransa’ya, İngiltere’ye, Amerika’ya, Kanada’ya gönderdi. Eğitimlikten sonra bunlar Çin’e geldi. Lira Çin’de teknoloji devrimini başlattılar. Fazla değil, çok kısa sürede yani başlattılar. Bizde de bu üstün yetenekli kişilerin korunması lazım. Bunlara özel, özel ayrıcalıklar tanınması lazım.

İşte Orta Doğu Teknik Üniversitesi bunlardan birisidir. Boğaziçi Üniversitesi bunlardan birisidir. Zeki çocuklar oraya, tıp fakülteleri, bizim doktorlar çok iyi ve en zekiler oraya gidiyor. Neyse güleceğiniz bir şey anlatayım. Maliye Bakanlığı’nda görevliyken, daire başkanıyken Rahmetli Altan Tufan’la biz şeye gittik, İsveç’e. Çifte belgeleme, önleme anlaşmasına gittiğimiz gün pazarda üniversite sınavları vardı. İşte gittik oraya, heyetler pazartesi günü önce büyükelçiliğimizi ziyaret ettik. Sonra onların Maliye Bakanlığı’na gittik. Böyle karşılıklı heyetler var, tercümanlar falan var. Soruyorlar işte “biz de sınavlar oldu, üniversiteye gidiyorlar” falan. “Evet, başka nereye gidiyorlar?” İşte “bize tıp fakülteleri.” O zaman bu teknolojiyle ilgili şeyler çok önde değildi. Ağırlık tıp fakültelerinden. Altan Bey de dedi ki, “burada nereler en çok tercih ediliyor” diye. Tercüman “kuaförlük yüksekokulu.” Altan Bey şok yaşadı. “Bir daha sor” dedi, “bunlar bizimle dalga mı geçiyor?” “Hayır efendim, sen bir daha sor” dedi. Sordu, “Sayın Başkanı anlıyorum” dedi. “İsveç’te” dedi, “her kadın her hafta doktora gitmez. Ama her hafta mutlaka kuaföre gider.” Diyince suları bitti. Tercihler farklı.

TÜRKİYE İTTİFAKI MODELİ İÇİN NE DEDİ?

Soru: Cumhuriyet Halk Partisi, MHP ve AK Parti’nin de içinde yer alacağı alabileceği bir ittifak modeline siz ne söylersiniz?

-Öyle bir ittifakın bu aşamada oluşturacak koşullar pek yok benim gördüğüm kadarıyla. Pek yok. O ancak ne zaman olabilir? Eğer Türkiye gerçekten uluslararası arenada ciddi bir sorunla karşı karşıya kalırsa, ve gerçekten hani Türkiye açısından bir beka sorunu ortaya çıkarsa olur.

Yoksa şu anda bir yönetim var zaten. Ama yönetimin en büyük şeyi, zaafı, bütün karar mercilerinin tamamen yok edilmesi ve sadece bir kişiye bağlanması karar mercilerinin sıkıntı, güçler ayrılığının olmaması. Ben şöyle tanımlıyorum şunu. Devlette şöyle bir yapı çıktı ortaya. Bir yukarıda Erdoğan ve ekibi var. Orada daireler var bağlı olarak. Aşağıda da devasa bakanlardan başında olduğu bir Türkiye Cumhuriyeti bürokrasi var. Aşağıdan yukarıya hiçbir öneri gidemez. Hiçbir öneri. Yasak. Gitmiyor zaten. Yukarıdan gelen önerileri aşağıdakiler uygulamak zorunda. Dolayısıyla bu yapılan doğru mudur yanlış mıdır? Kimse bunu analiz etmiyor. Etme şeyi de yok, yetkisi de yok. Bakanın istifa etme hakkı da yok. Bakıldığı zaman. Dolayısıyla böyle bir devlet yapılanması nereye kadar gider? Benim kanaatim Erdoğan bunu gördü ve bunun yürüyemeyeceğini gördü ve dolayısıyla bir anayasa değişikliğine ihtiyaç duyduğunu ifade etti. Tabii anayasa değişikliğini hangi gerekçeyle ve neden yapacak onu bilmiyoruz daha. Yani tekrar güçlendirmiş parlamenter sistemi, yarı başkanlık sistemi nedir onu bilmiyoruz. Konuda yapılan bir açıklama da yok. Sadece kendi cumhurbaşkanlığına bir üçüncü dönem ya da bir dönem daha ilave etmeyi bunun gerekçesi olarak ortaya koyup da o gerekçeden sonra bunu oraya ilave etme gibi bir düşüncesi varsa onu da bilmiyorum. Samimi söylemek gerekirse ama Türkiye’nin iyi yönetilmediği gerçeği var.

Efendim seçim sonrasında bir çağrı geldi. Size “gelin Türkiye’yi beraber yönetelim” denilirse canımın aslında sormak istediği şey oydu.
 Efendim AK Parti’nin kazancağını nereden biliyorsun?

"BERABER TÜRKİYE'Yİ YÖNETELİM" ÇAĞRISI OLURSA...

Soru: Yani öyle MHP, CHP, AK Parti ve size kapınız çalınırsa, “beraber Türkiye’yi yönetelim” çağrısı olursa.

-O koşullara bağlı, hangi koşullarda olacak bu? Hangi koşullarda? Bu koşullar aynen devam eder, size iki tane bakanlık verelim veya beş tane bakanlık ve bu bunun hiçbir anlamı yok. Hiçbir anlamı yok.

Yani siz gerçekten, ben şöyle söyleyeyim, Ecevit’in kısa başbakanlık döneminde çok şeyi çözdü. Bakın, hepimizin üzerinde anlaştığı bir konu var. Kamuya personel alırken merkezi sınav getirdi. Bakın, hiç kim bakın ama Cumhuriyet Kurulu’nda bunu kimse yapmadı. Biz bazı temel konuları getirmek ve o temel konulardan sonra A partisi mi gelir, B partisi mi gelir önemli değil yani ülke bir şekilde halkın tercihlerine göre yönetilir ama belli temel kurumların olması lazım ve o kurumların başında siyasetçilerin değil, devlette liyakati kişilerin olması lazım. Liyakati yok et. Devlet personel kanunu ikinci maddesi zaten “liyakat esası var” diyor. E yok şu anda. Şimdi bu şeyde fon olayında en garibime giden olayı neydi biliyor musunuz? Cumhurbaşkanlığı devlet denetleme kurulu üyelerinin borsadaki şirketlerin yönetim kurulunda görev alması. Allah Allah. Şimdi bu yarın burayı nasıl denetleyecek? Ya da şöyle düşündüm.

-Daha tipik bir örnek vereyim. Biz Esab Osmanova vergi denetimi yapardık. Koç Holding’de ben yönetim kurulu üyesi yaptım. E nasıl denetleyeceğim ben orayı? Olmaz. Olmaz yani bunlar olmaz ya. O açıdan tabii bu bu aktı kim verdi bilmiyoruz. Yani Sayın Erdoğan’a şu kim verdi, neden bu yapıldı, hangi gerekçeli büyük bir ihtimalle maaşlarımız düşük. Oraya verirseniz orada yüksek maaşlar alır. Biz orada maaş alırım. Ya bunların sayısı taş çatlasa elliyi geçmez. Ne olacak? “Maaşınız bir milyondur” dersiniz. İki milyon, beş milyondur dersiniz. Bunlar çünkü çok ayrıcalıklı bir meslek. Sıradan bir meslek değil burası. Milyarların döndüğü yeri denetleyecekler bunlar. Bunlara ayda on milyon verseniz ne olur? Hiçbir şey olmaz ki.

ASGARİ ÜCRET VE EMEKLİ MAAŞI

Eğer ilk hamleyi yapacaklarsa açlık sınırının üstünde hiçbir aylığın olmaması lazım. Açlık sınırı. O da otuz sekiz bin lira galiba şu an. Yılbaşından itibaren mı olacak? Kırk bin lira olacak. Yani açlık en düşük aylık kırk bin lira olması. Ha emekli maaşı normal çalışırken tabii yani şimdi ya bu yani ne kira ödeyebiliyoruz ya? Şimdi bakıyorum ben açlık sınırının altında bir aylığa mahkûm edilince olmuyor yani. Olmuyor yani.

MUHALEFETİN MUHALEFETİ ELEŞTİRMESİ SÜRDÜRÜLEBİLİR BİR DURUM MUDUR?

-Ben onu doğru bulmuyorum. Ben mesela bu konuda zorlanmadıkça hiçbir eleştiri yapmıyorum. Yapmamaya da özen gösteriyorum. Yani benim kalkıp şimdi gidip bir muhalefet partisini zorunlu bir olay ortaya çıkmadığı sürece eleştirme lüksüm yok ki. Bizim hedefimiz iktidar. İktidar çünkü muhalefet uygulamanın içinde değil ki. Uygulamanın içinde olan iktidarın partisi. Eleştirecekseniz oraya eleştirirsiniz. Hangi gerekçeler varsa, sağlıklı gerekçeler, dokümanlar, bilgiler varsa eleştirirsiniz. Ama tek eleştiri de yetmiyor. Artık eleştirinin yanına çözüm de koymanız lazım ki halkı ikna edesiniz. Ya çözüm koymazsanız diyor ki “ya herkes bunu söylüyor zaten. İyi de nasıl olacak bu? Nasıl olması gerekir” diye. Onu ortaya koymak lazım.