YAZARLAR

Yakın Tehlike: Bölgesel Gıda Güvenliği

Kuzey Afrika ve Ortadoğu’da uzun zamandır norm olan diktatörlüklerin bir kısmı, sivil/silahlı eylemler ve direnişler yoluyla el değiştirmiştir.

Muhammet Şakiroğlumsakiroglu@gmail.com

Kuzey Afrika ve Ortadoğu’da uzun zamandır norm olandiktatörlüklerin bir kısmı, sivil/silahlı eylemler ve direnişleryoluyla el değiştirmiştir. Daha sonra uluslararasımüdahaleler/müdahale etmemeler ile oldukça karmaşıklaşan denklemde,her bir ülke için özel durumlar oluşmaya başlamışsa da genelanlamda bir belirsizlik ve istikrarsızlık durumu hâkimdir.

Önce Kuzey Afrika ile başlayan, daha sonraOrtadoğu’yu içine alan, 15 Temmuz ve sonrasında yaşananlarlaülkemizi de yoklayan bu istikrarsızlaştırılma süreci hâlâ tüm hızıile devam etmektedir. Şu an İran’da devam eden süreç de buparadigma içerisinde okunabilir. Nerdeyse tüm istikrarsız İslamcoğrafyası için tartışmasız kabul edilecek gerçeklik ise içsavaşların ve çekişmelerin ciddi bir güvenlik sorunuoluşturduğudur. Güvenlik dar anlamıyla can ve mal güvenliğinintemini gibi anlaşılsa da gerçekte toplumların yeterice besine uzunvadede ulaşma teminatı olarak gıda güvenliğini de kapsamaktadır

Başlangıçta politik güç dengelerine yoğunlaşmak, ülkeyönetimlerinin siyasal eğilimlerini belirlemeye çalışmak, büyükgüçlerin yeni haritalar oluşturma çabaları ile bunların içpolitikadaki siyasi izdüşümlerine göre pozisyon almaya çalışmakrasyonel olabilir. Ancak, son yüzyılda sadece uzaktan seyrettiğimizistikrarsız ve aç Afrika toplumları fotoğrafı, bu değişendengelerin yan ürünü olarak artık kapı komşumuz ve yeni büyükproblemimiz. Hatta mülteci sorunu ile ülke içine kadar gelmişsahici bir sorun. Dünyanın yeni Afrikası artık Müslümancoğrafyasının kalbi olan Ortadoğu ve Kuzey Afrika. Müslümancoğrafyanın orta/uzun vadede karşılaşması en muhtemel sorun gıdagüvenliği zafiyetidir. Üstelik sadece geçici gıda yardımları iledoyurulamayacak yüz milyonlarca insan söz konusudur. 

Bu perspektif ile bölge politikasının yenidendeğerlendirilmesi gerekmektedir. Çünkü uzayan iç savaşlar,çatışmalar ve güvensizlik ortamı şu anda tarımsal altyapı, pazaryapısı ve tarımsal yönetimlerde zafiyete yol açmakta; uzun vadedeise gıda güvenliğini tehdit etmektedir. Somali’de yaşanan kıtlıkfelaketi ile beraber yönetim zafiyetlerinin, ilk kuraklık vakasındaon yıllarca sürecek bir gıda güvenliği sorunu olarak ortayaçıktığına şahit olduk. Somali de 2011–2012 yıllarında yaşanankıtlık sürecinin tahlilinde şu sonuca vardık. Tüm Doğu Afrika’dayaşanan kuraklık Kenya, Cibuti, Etiyopya ve Eritre gibi ülkelerdenispeten daha hafif atlatılırken, Somali’de “kıtlık” olarak açığaçıktı. Bu ise Somali’de siyasal sistem eksikliğinin doğrudan birsonucuydu. Somali’den sonra kadraja giren diğer iki ülke ise Yemenve Libya’dır. Mevcut çalkantıların sürmesi halinde istikrarsızlığındevam ettiği tüm Ortadoğu’nun gıda sorunu yaşayacağı muhakkaktır.Böylesi bir senaryoda, Somali tecrübesi ışığında varacağımız birdiğer sonuç, Türkiye’nin ya da bölgedeki herhangi bir ülkeninekonomik ve tarımsal üretim kapasitesi açısından böylesi bir yükünaltından kalmasının mümkün olmadığıdır.

Özetle, Türkiye, türlü politik mücadelelerin minderalanına çevrilmiş geniş bir coğrafyanın, kendisiyle doğrudanilintili envai çeşit sorunlarıyla boğuşmaktadır. Politik sorunlaraek olarak bölgede baş gösterecek bir gıda güvenliği sorunu ciddi vetehlikeli bir sorundur. Sorun öngörüldüğünde ve gerekli önlemleralındığında kıtlıklara varmadan kontrol altına alınması nispetenkolaydır. Tüm Müslüman coğrafyayı tehdit eden bu sorununciddiyetinin anlaşılması için en yakın ve sıkıntılı ülke Yemengözümüzün önündedir. Önce resmi raporlardan veri aktaralım(1):

Yemen'deki çatışma başladığından beri nüfusun yüzdealtmışı gıda güvenliğinden mahrumdur. Yemen’de hane halkının %33’üson derece düşük kalitede ve miktarda bir diyete talim etmektedir.Yemenlilerin yaklaşık %40’ı aç uyumakta ve %20’si bir gün ve geceyiarka arkaya aç geçirmektedir. Kısaca, Yemen’de fotoğraf oldukçavahimdir. Bir Müslüman topluluğun yine Müslümanlar eli ile vetamamen politik kaygılar ya da hizipçiliğe dayalı sebepler ilekitlesel açlığa mahkûm edilmesi ve bu dramın görmezden gelinmesinintoplumsal/itikadi/vicdani sorumluluğunu “yeşil sarıklı uluhocalara” havale ederek teknik kısmına dönelim. Müslümanlarınbir kısmının zaten acı bir şekilde tecrübe ettiği gıda güvenliğisorunu, en acil sorunların başındadır. Bunun için iki aşamalı birçözüm stratejisi gerekmektedir. Bunlardan ilki, acil gıda yardımıve takviyesi iken, diğeri uzun vadeli stratejik tarımsalyapılandırmadır. Açlık sorunu çekilen bölgelerdeki gıdayardımlarının pratiği ve karşılaşılan sorunlar ile ilgili hem siviltoplum örgütlerinin hem de resmi kurumların yeterince tecrübesahibi olduğunu biliyoruz. Sadece çabaların yoğunlaştırılması vegıda yardımlarında önceliklerin belirlenmesi gerekmektedir.

Sorunun uzun vadede ortadan kaldırılması ise tümcoğrafyanın gıda güvenliği açısından büyük oranda kendi kendineyeter hale getirilmesine bağlıdır. Bu noktada iki büyük güceihtiyaç vardır. Bunlardan ilki, yüzeysel olmayan ve tamamı alandanelde edilmiş doğru bilgi ve bu bilgiye dayalı nitelikli birtarımsal strateji, diğeri ise çatışmaların bitirilmesini vesürdürülebilir bir çatışmasızlık ortamını temin edecek kadar esnekve etkili diplomatik beceridir. Ve maalesef bu iki kabiliyetolmadan sorun çözülemez. Birinci güç atıl halde beklemektedir.Yüksek öğretim kurumlarımızda gıda güvenliği konusunda, Ortadoğu veMüslüman coğrafyayı merkeze alan nitelikli çalışma sayısı yokdenecek kadar azdır. Ortadoğu hakkında ileriye dönük stratejikprojeksiyonlar bir yana, nitelikli retrospektif analiz bile yoktur.Yeniden tekrar edelim: Gıda güvenliği ciddi bir sorundur ve yüzmilyonlarca insanı etkileyen gerçek bir gündemdir. Popüler politiktartışmalardan daha ciddidir.

Bu sorunun Yemen’den başlamak üzere acil olarakgündeme alınması, çözüm yollarının değerlendirilmesi, önleyicipolitikaların geliştirilmesi ve bu politikalar öncülüğünde tarımsalaçıdan gerekli adımların atılması zaruridir. Ciddiyetine binaenkonuya devam edeceğiz.

1-Yemen’de mevcut durum ile ilgili daha detaylıbilgi ve rakamlar için: Yemen - State of Food Insecurity in Yemenbased on the Emergency Food Security and Nutrition Assessment(EFSNA), April 2017. 

Yorumlar