YAZARLAR

Ortak kapsamlı eylem planı

ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin İran’la olan nükleer anlaşmadan çekilmesini açıklarken, anlaşmayı onaylamadığını belirterek İran politikaları ile ilgili şikayetlerinin bir listesini açıkladı. Ama belki de en kritik soruyu cevapsız bıraktı.

İsmail GÜZELiguzel@nestech.net

ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin İran’la olan nükleeranlaşmadan çekilmesini açıklarken, anlaşmayı onaylamadığınıbelirterek İran politikaları ile ilgili şikayetlerinin birlistesini açıkladı. Ama belki de en kritik soruyu cevapsızbıraktı.

İran’a karşı ABD’nin politikası nedir?

Yaklaşık 10 yıldır, nükleer sorun ciddi tartışmalara yol açtı veİran'a yönelik daha geniş bir politika üzerinde ciddi tartışmalargerçekleştirdi. Yine de İran’ın nükleer programı, genel ulusalgüvenlik stratejisinin ayrılmaz bir parçası...

Benzer şekilde, İran'ın nükleer çabalarına ilişkin ABDendişeleri sadece kitle imha silahlarının çoğalmasına karşı ilkelibir duruşa değil, İran rejiminin daha geniş eylemleri ve niyetlerikonusunda derin bir rahatsızlığa dayandırılmıştır.

Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) ABD’ye göre Ortadoğu'daİsrail dışındaki müttefikler de, İran'ın bölgesel politikalarıhakkında nükleer arayışlarından dolayı fazla endişeli.

JCPOA'nın eleştirmenleri tarafından eski ABD Başkanı BarackObama'ya karşı yöneltilen başlıca eleştirilerden biri, nükleermeseleye, diğerlerinin dışlanmasına odaklanması ve anlaşmanın,Tahran'ın yalnızca kendi içinde sınırlandırılması için kapsamlıyaptırımların hafifletilmesi yoluyla bu odağıkurumsallaştırmasıydı.

ABD, JCPOA'yı tartışırken, İran Suriye'de, Yemen'de ve başkayerlerde çok az bir direnişle karşılaşıp ilerledi ve İran ileİsrail ya da İran ve Suudi Arabistan arasındaki savaş beklentileriönemli ölçüde arttı. Washington'un gerçekten ihtiyacı olan, sadecebir nükleer politika değil, yeni bir İran politikası.

George W. Bush yönetimi, çoğu yönetimden daha fazla baskıuyguladı, ancak politika değişikliği olarak rejim değişikliğinibenimseyecek kadar ileri gitmedi. Obama'nın tercih edeceği şekildearaladığı yakınlaşma ya da deniz aşırı dengeleme politikasını aslaciddiye almamıştır...

2011 yılından bu yana İran, Irak, Lübnan, Suriye, Yemen ve diğerbölgelerdeki nüfuzunu ve ayak izlerini genişletmiş, çoğu zamanbölgedeki birçok devletin zayıflığından kaynaklanan boşluklarıdoldurmuştur. Türbülans İran’ın uzun süredir devam eden ulusalgüvenlik stratejisine uygun... Uzun süredir coğrafyada gruplarıdestekleyip yetiştirmeye ve düşmanlarını meşgul etmek ve dengesizbırakmak için asimetrik taktikler kullanmaya odaklanmıştır.Suriye'de, İran, Moskova'nın nüfuzunu genişletmek ve yaygınlıktanyararlanmak isteyen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'de hazırbir ortak buldu. Sonuç, JCPOA'ya bildirildiği gibi, bölgesel gücünügenişleten bir İran var...

Son yıllarda ABD'nin karşı karşıya kaldığı zorluk, giderek dahasaldırgan bir İran'la yüzleşme arzusuyla Orta Doğu'daki katılımınıartırma konusundaki isteksizliğine meydan okumaktı. Bu sadecepolitik veya ideolojik bir zorunluluk değil... Amerikan görüşünegöre, İran’ın eylemleri yalnızca Ortadoğu’nun istikrarını değil,aynı zamanda bölgenin su yollarında ticaret ve navigasyon özgürlüğüve ABD’nin müttefiklerinin güvenliğini tehdit ediyor olması.

Obama için, eleştirmenler JCPOA anlaşmasını, ABD’ninOrtadoğu’dan ayrılmasına giden yolu açmış olarak tanımlasa da,Obama, büyük olasılıkla, ABD'nin bölgeye olan askeri taahhüdünüazaltmanın yolunu açarken, İran'ın en tehlikeli faaliyetlerinikısıtlayarak ve diplomatik katılım yoluyla, zaman içindebaşkalarına hitap etmenin alternatif bir yolunu sağlayarak böylebir adımın atılmasını sınırlandıran bir yol olarak görüyordu.

Trump, kendi adına, JCPOA'ya olan küçümsemesini ve İran'layakınlaşma fikrine karşı şüpheciliğini açıkça ortaya koydu.Başlangıçta, uzlaşmayı düşündü... Lakin Trump yönetimi bu düşünceyibir kenara bırakıp nükleer anlaşmayı terk edeceğini ve ABDyaptırımlarını yeniden yürürlüğe koyacağını açıkladı.

Yaptırımların vurgulanması ve ABD'nin uluslararası finansalsistemdeki öncelikli rolünü aktifleştirmesi Washington’un İran’ayönelik politikasının uzun soluklu yaklaşımının bir devamıniteliğinde olduğunun göstergesi... Trump yönetimindeki ABD, İran'ave onunla iş yapanlara karşı sert yaptırımların geri dönüşünübelirterek tehdit etmiş olsa bile, İran'ın bölgesel emellerinekarşı son 18 ay içinde önemli yeni adımlar atmadı. Gerçekten de,ABD Merkez Komutanlığı Genel Sekreteri Joseph Votel, KongreyeSuriye’de İran’a karşı herhangi bir emir almadığını açıkladı.

Sonuçta,

Bu durumun tersine çevrilmesi, Orta Doğu'ya yönelik ABDpolitikasının daha derin bir şekilde gözden geçirilmesinigerektirecektir. Lakin Washington Ortadoğu politikasını Asya veAvrupa'daki stratejik geleceği için vazgeçilmez olarak elealacaktır...

ABD’ye göre tüm bu eylemler, müttefiklerin güçlendirilmesi,bölgesel bütünleşmenin desteklenmesi, diplomasi ve güç kullanımıuluslararası ortaklarla birlikte yapıldığında daha etkili halegetirilecek. Bu, JCPOA'yı terk etmek yerine “sabitleme” lehine olanen önemli argümanlardan biriydi… Trump yönetiminin, ABD'nin geriçekilmesiyle zarar gören uluslararası ilişkileri onarmak için hızlıbir şekilde harekete geçmesi için motive etmesi gerekiyordu. Bu,yokuş yukarı bir mücadele olacak…

JCPOA'dan ayrılmak bir anlamda bir yolun sonunu işaret ediyor.İran'ın müzakere masasına geri getirilmesi yönündeki yaptırımlarınyeniden uygulanmasına yönelik bir planı değil, aynı zamanda İran'ınrol oynadığı Orta Doğu'daki geniş ve büyüyen zorluklarınaciliyetini ele alan bir stratejiyi de gerektirecektir.

Yorumlar