YAZARLAR

Göktan AY

Göktan AY

goktanay57@gmail.com @ rss Eklenme Tarihi: 19 Ekim 2017 07:14 - Güncelleme: 19 Ekim 2017 07:22

‘Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar’dan başka ‘kına havası’ yok mu?!...

GÜNCEL/MERKEZİ YÖNETİM: “Merkezi yönetimi beyin olarak görürsek, yerel yönetimler el ve ayaklardır. El ve ayaklar çalışmadan vücudun çalışma imkanı yoktur. Valilerimizin, belediye başkanlarımızın yapması gereken vatandaşımızın sorunlarını en iyi şekilde çözmek için, hükümetimizin belirlediği politikalar çerçevesinde canla başla çalışmaktır. Hata yapmak olur ama hainlik olmaz. Onun için sahada bulunanların planlama yapanlara göre çok daha önemli sorumluluğu var. Ankara'dan uzaktan sorunu tarif etmek, çözümü üretmek pek de mümkün değil. Çözüm de yerel olmalı. Önümüzdeki günlerde valilerimiz, belediye başkanlarımız bulundukları şehrin, ilçelerin konuları ile çok daha fazla yetki kullanarak gerekli çözümleri üretecekler. Her şeyi Ankara'ya havale etme devri yavaş yavaş ortadan kalkacak.”Basından/Başbakan/17.10.2017) Ama, Sn.Başbakanım, biz buna benzer söylemleri, AK Parti iktidara gelirken ve geldiğinde çok duymuştuk. 15 yılda bir adım ileri gidilmedi…Lütfen uygulamasına geçelim…

Folklorumuzda özel bir yeri olan kına merasimi/geceleri, günümüzde de yaygın olarak yapılmaktadır. Son yıllarda ise kına  gecesi şekil değiştirerek,  büyük şehirlerde de ilgi görmektedir. Kına gecesi; “Hüznün/üzüntünün ve sevincin/mutluluğun aynı anda yaşandığı gecedir. Hem ağlayıp, hem de gitmek gelenektendir. Ağlamayan kızlar ayıplanır, kına gecelerinde “kına ağlatıcıları” görevlidir. Gelinin aynı köyde kalması bile, baba-ana evinden  çıkma üzüntüsünü gidermez. Kızlar; uçucu-gidici, erkek ise getirici-kalıcı olarak görülmektedir.

Kına yakmak eski/tarihi geleneklerdendir. Eskiler kınanın; eşleri birbirine bağlamak, bir ömür boyu aşklarının devamını sağlamak amacı ile yapıldığını söyler. Kına; sağlık, mutluluk ve bereket için kullanılır. Kınanın; evlenecek çiftleri nazardan ve kötülüklerden koruyacağına da inanılmaktadır.

Kına gecesine, gelinin ve damadın akrabaları çağrılır, erkekler dışarıda beklerler. Kına gecesi, genellikle gelin alma ve düğünler Cumartesi-Pazar günü olduğu  için, bir gün önce yapılır.

Kına Gecesi düğünlerde, gelin kıza kına yakıldığı zaman yapılan eğlence. Kadınlara mahsus olan ve gelinin ailesi tarafından tertip edilen bu eğlence, asr-ı saadete (Peygamber efendimizin zamanı) kadar uzanan en eski İslam adetlerinden biridir. Bu yüzden yurdumuzun her tarafında umumiyetle çarşambayı perşembeye bağlayan gece yapılır. Şehir, kasaba ve köylerimizde yapılan kına gecesinde uyulan adet ve gelenekler esasta aynıdır. Ancak bazı yörelerimizde az çok farklılıklar göze çarpar.”  

Erkek evinin kadınları, bir çanak/derin kap içinde, toz halindeki kına ile üzerine konan  iki mumu kız evine götürürler. Kız evinde kadınlar kendi aralarında “def” çalarak eğlenirler. Gelini öven maniler söyleyerek geceye neşe katarlar. Gelin; güzel elbiseler giyinmiş, takınmış olarak ortaya getirilir. Bir süre  çalıp söyledikten sonra, gelinin avuçlarına, parmak uçlarına ve ayağının baş parmağına kına yakılır. Konulan kınaların; yüksük, kedi pençesi, sıvama, kuşgözü gibi çeşitli ad ve çeşitleri vardır. Kınanın gelin kıza umumiyetle “evli bir hanım tarafından yakılması” adettir. Kına yakıldıktan sonra, her kadın  kına tepsisine hediye olarak  para koyar. Toplanan bu para gelin kıza harcanır. Geline kınası yakılırken yörelere has maniler ile türküler söylenir, gelin ve annesi  ağlatılmaya çalışılır. Bunlara “kına havası” denir. Bu manilere sadece gelin değil, orda bulunan; anneler, kayınvalideler, görümceler, eltiler ile başka misafirleri de katılır… Sonra gelin kız odasına alınır ve kına gecesi sona erer.

Ancak, kına gecelerinde; bir  çok derlenmiş,TRT repertuvarında yer almış yöresel kına türküleri olduğu halde, bir türkü baskın çıkmış ve diğerlerini örtmüştür. Nerede bir film/dizi/oyun olsa, nerede kına yakılsa mutlaka yarım yamalakta olsa bu türkü okunur. (Ülkemizde halkımızın bir türkü/şarkıyı sonuna kadar bildiği enderdir. İsterseniz ‘Katibim’ ile deneyebilirsiniz) Oysa derlenmiş ve TRT arşivlerine kazandırılmış çok kına havası vardır. Önce yaygın olana bakalım.
Ümit Kaftancıoğlu’nun, Edirne’den derlediği türküyü, rahmetli hocamız  Nida Tüfekçi notaya almış. Sözleri şöyle:
Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar
Aşrı aşrı memlekete kız vermesinler
Annesinin bir tanesini hor görmesinler

Uçan da kuşlara malum olsun ben annemi özledim
Hem annemi hem babamı hem köyümü özledim

Babamın bir atı olsa binse de gelse
Annemin yelkeni olsa uçsa da gelse 

Kardeşlerim yolları bilse de gelse

Uçan da kuşlara malum olsun ben annemi özledim
Hem annemi hem babamı hem köyümü özledim

 Birkaç kına türküsü:

Kına alım ben sana /Ağrı

Kına alim ben sana, ismar ettim gelsene

Bu yılda kavuşmadık, inşallah gelen sene

Kurban şirin dilleren, yak ellerel elleren

Kınayı kavururlar, döğmeden savururlar

Bu ne zalim köy imiş, sevmeden ayırırlar

Kına aldım kal gibi, yarin boyu dal gibi

Ellerin yarin bilmem, benim yarim bal gibi…

Kınayı getir anam/Ardahan

Kınayı getir anam, parmağın batır anam

Bu gece misafirem, koynunda yatır anam

Yazmamı alma anam, yerlere salma anam

Her kız misafir doğar anam, hayale dalma anam

 

Kınası karılır tasta/Afyon

Kınası karılır tasda, oğlan evi pek havasda

Kız anası kara kara yasda…

Yarenim kınan kutlu olsun

Sadıcım kınan kutlu olsun

Orda dirliğin tatlolsun

Sonuç:

Üniversitelerde; bitirme tezi/ yüksek lisans/sanatta yeterlik/doktora tezlerinde, sempozyumlarda sunulan bildirilerde; kına havaları/kına geleneklerine ait oldukça çok bilgi var. Yayınlanmış kitaplar var. Ama, hala bilinen ve kullanılan bir tek kına türkümüz var. Garip değil mi?!..

Malum; okumuyor, araştırmıyor, bu tezleri dosyalarına koyup kütüphanelere teslim ediyoruz. Oysa derlenmiş kına havalarının,  bir bölüm halinde toplanıp Kültür Bakanlığı  tarafından CD olarak bastırılması, sevgili sanatçı arkadaşlarımızında repertuvarlarına  alması  elzemdir.

Kısaca; zenginliğimizin değerini, maalesef;  bilmiyor, yayamıyor, öğretemiyoruz.

Bilgi Notu: Derleme konusunda Kültür Bakanlığı’na yaptığımız çağrıyı, Bakan değişimi nedeni ile bir kez daha gönderdik.

BİR KÜTÜPHANE....

“Araştırmacı ve okuyucuların İstanbul’daki uğrak noktalarından biri olan ve yoğun talep üzerine Nisan ayından itibaren çalışma süresi artırılarak, 08.00-22.30 saatleri arasında hizmet vermeye başlayan, tarihi geçmişi, kitap sayısı, koleksiyonları ve derleme kütüphanesi ile Türkiye’nin en önemli kütüphanelerinden olan Beyazıt Devlet Kütüphanesi, artık 24 saat hizmet verecek ve hiç kapanmayacak.” Emeği geçenleri ve bu kararı alanları gönülden kutluyoruz…

Resim:Beyazıt Devlet Kütüphanesi




PAYLAŞ tw fb gp

YORUM YAZIN ‘Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar’dan başka ‘kına havası’ yok mu?!... yazısına yorum yapın

adınız ve soyadınızla doğrudan da yorum yapabilirsiniz
BU YAZIYA YAPILAN YORUMLAR0 YORUM
REKLAM
Göktan AYDİĞER YAZILARIGöktan AY
TÜMÜ

AÇIK GÖRÜŞ TÜMÜ

Dilediğiniz platformdan Bizi izlemeye devam edin! tw gp fb rs
REKLAM
REKLAM

İNTERNET HABER MOBİL

iPhone iPad Android
İnternethaber Yayın Grubu Tüm Hakları Saklıdır © 2000-2018 - İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz ! Tel : +90 212 266 99 99  /  Faks : +90 212 266 98 98 Yazılım Geliştirme ve Sistem Destek: Bilgin Pro